Sytuacja lokalowa i stan zachowania zbiorów

Biblioteka

   Od początku swego istnienia zbiory biblioteki były przechowywane w pomieszczeniach na III emporze w lewej nawie kościoła Jezusowego. W czasie okupacji przeniesiono je na parter budynku parafii przy placu Kościelnym 6.  Po remoncie pomieszczeń na III emporze księgozbiór biblioteki wrócił z powrotem na swoje dawne miejsce, gdzie przechowywany jest do dziś. W latach 2000-2002 pomieszczenia biblioteki zostały częściowo przystosowane do przechowywania zbiorów historycznych. Dzięki dotacji z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej zakupiono w 2000 roku metalowe regały, a w 2002 zamontowano nowe okna i zainstalowano system przeciwwłamaniowy. Wyrównano również powierzchnię podłogi i zakupiono termohigrografy bębnowe. Nie wystarczało to jednak do utrzymania odpowiednich warunków klimatycznych. Nieszczelne odizolowanie pomieszczeń biblioteki od nawy głównej, zewnętrzne okna nieosłonięte żaluzjami, niedostateczna izolacja stropu, brak jakiegokolwiek ogrzewania oraz urządzeń nawilżających i osuszających uniemożliwiały opiekunom biblioteki utrzymanie stabilnych warunków klimatycznych. Brakowało też dobrze oświetlonego stanowiska do porządkowania i przeglądania zbiorów, wyposażonego w odpowiednie podkładki zabezpieczające stare druki przed zniszczeniem w trakcie ich użytkowania oraz odpowiedniego wyposażenia do przechowywania materiałów ikonograficznych.

  Stan zachowania zbiorów biblioteki był niedostateczny. Około 55% starych druków wymagało interwencji konserwatorskich i introligatorskich w różnym zakresie, z czego około 1,5% nadawało się do renowacji w trybie pilnym. Wiele książek należało poddać konserwacji oprawy. Wśród druków XIX-wiecznych do natychmiastowej konserwacji kwalifikowało się około 0,8% całego zbioru, do napraw introligatorskich około 25% książek znajdujących się w kościele Jezusowym oraz około 35% druków zwartych i ciągłych w języku polskim, przechowywanych w magazynie czytelni i najczęściej wykorzystywanych przez czytelników. Dotyczyło to zwłaszcza druków w miękkich oprawach oraz obiektów drobnych i nie posiadających żadnych okładek. Ponadto księgozbiór wymagał natychmiastowej dezynfekcji, gdyż na skutek nieodpowiednich warunków klimatycznych oraz silnego zabrudzenia zarówno książek, jak i magazynów, większość zbiorów  była mocno zagrzybiona.

Archiwum

   Początkowo materiały archiwalne były przechowywane razem ze zbiorami biblioteki na III emporze w lewej nawie kościoła Jezusowego,  następnie w 1968 roku zostały wydzielone i umieszczone na III emporze w prawej nawie kościoła, naprzeciw biblioteki, gdzie znajdują się do dziś. Przed przystąpieniem parafii do udziału w projekcie „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” magazyny archiwum nie były przystosowane do składowania zbiorów archiwalnych. Jednoszybowe, nieszczelne i nieosłonięte żaluzjami  okna, niedokładne odizolowanie pomieszczeń od nawy głównej, niedostateczna izolacja od strony dachu, brak ogrzewania oraz urządzeń nawilżających i osuszających uniemożliwiały utrzymanie stabilnych warunków klimatycznych. Zniszczona kamienna posadzka, nie pozwalała na zachowanie czystości i porządku, zagrażała też stabilności stojących na niej regałów. Również same regały o niestabilnej konstrukcji miały niewystarczającą powierzchnię do właściwego składowania zbiorów. Oprócz tego brakowało odpowiedniego miejsca na odłożenie dokumentów w trakcie ich porządkowania i przeszukiwania.  Nie było również odpowiedniego wyposażenia do przechowywania map, obrazów i fotografii. Niewystarczające było oświetlenie. Archiwum nie posiadało żadnych systemów zabezpieczających zbiory przed kradzieżą i pożarem.

     Stan zachowania archiwaliów był bardzo zły. Na skutek zmian temperatury i wilgotności doszło do silnego porażenia mikrobiologicznego, które osłabiając papier  i przyczyniając się do pozbawienia go wytrzymałości fizycznej, doprowadziło ostatecznie do mechanicznego uszkodzenia i utraty wielu obiektów. Brak zewnętrznej osłony archiwaliów spowodował ich silne zabrudzenie. Niewłaściwe pakowanie materiałów archiwalnych, poprzez wiązanie sznurkiem, przyczyniło się do powstania zniszczeń w formie naddarć i przecięć całych wiązek dokumentów. Również stłoczenie na zbyt małej powierzchni i przechowywanie archiwaliów na regałach posiadających krzyżowe elementy usztywniające, spowodowało wiele uszkodzeń mechanicznych. Wszystkie materiały, podobnie jak książki, wymagały natychmiastowej dezynfekcji, ponadto, według wstępnego przeglądu, 5,5% z nich należało poddać kompleksowej konserwacji, a ponad 80% naprawom introligatorskim.

Muzeum

   Kolekcja muzealna składająca się między innymi z mebli i drobnych przedmiotów związanych z działalnością kościoła i parafii, z fotografii i obrazów przedstawiających pastorów i ich krewnych oraz ze zbiorów kartograficznych, była przechowywana w różnych miejscach w kościele i innych budynkach parafialnych, także w bibliotece i archiwum. Wszystkie eksponaty poza dezynfekcją i oczyszczeniem wymagają naprawy. Niektóre z nich np. mapy nadają się do kompleksowej konserwacji, obrazy wymagają zabezpieczenia i oczyszczenia, a kilka z nich renowacji lub naprawy  ram. Do zabezpieczenia i konserwacji   kwalifikuje się również bogaty i cenny zbiór fotografii. 
 

   
Czytelnia

   Na posiedzeniu rady parafialnej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie, które odbyło się 28 czerwca 1983 roku, utworzono komitet opiekuńczy biblioteki i uchwalono, że udostępnianie książek będzie odbywać się tylko na miejscu w czytelni. W tym celu w jednym z pomieszczeń biblioteki w kościele Jezusowym zorganizowano miejsce dla czytelników. Brakowało tam jednak ogrzewania, więc w  1986 roku w jednej z sal w budynku starej szkoły w tzw. Pajcie, urządzono nową czytelnię, którą w 1998 roku ze względu na zbyt małą powierzchnię, przeniesiono do trzech pomieszczeń na drugim piętrze w budynku parafii przy pl. Kościelnym 6, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. W najmniejszym pokoiku urządzono wówczas magazynek podręczny,  stanowiący jednocześnie zaplecze socjalne dla bibliotekarza. Znajdował się tam również katalog kartkowy, a także regał służący do przechowywania materiałów bibliotecznych. W największym pomieszczeniu umieszczono magazyn podręczny przeznaczony do przechowywania najczęściej używanych książek, w średnim zorganizowano czytelnię, w której oprócz jednego dużego stołu dla czytelników i biurka dla bibliotekarza, znaczną część zajmowały drewniane regały do magazynowania czasopism oraz  poloników. Dlatego też czytelnia była pomieszczeniem zbyt ciasnym, w którym korzystanie ze zbiorów było bardzo utrudnione. Zarówno w magazynie jak i w czytelni, poza regulacją temperatury w okresie grzewczym, brakowało innych możliwości utrzymania stabilnych warunków klimatycznych. Znajdujące się tam termohigrografy bębnowe nie zawsze były należycie konserwowane i regenerowane, więc po jakimś czasie przestały spełniać swoją funkcję. W magazynie brakowało większego stołu służącego do bezpiecznego odkładania i przeglądania książek, a także miejsca do przechowywania obiektów o  większych rozmiarach, np. map czy obrazów. Ponieważ czytelnia znajdowała się w innym budynku niż magazyny biblioteki i archiwum, zbiory były narażone na gwałtowne zmiany temperatury i wilgotności,  zarówno w czasie transportu, jak i ich przechowywania i udostępniania.

Sytuacja kadrowa

   W latach 1983-2006 opiekę nad Biblioteką i Archiwum im. Tschammera sprawowała jedna osoba z wykształceniem wyższym polonistycznym oraz podyplomowym bibliotekarskim. Do połowy 1998 roku była zatrudniona w ramach prac zleconych na rzecz biblioteki, następnie od czasu prowadzenia przez parafię działań zmierzających do uzyskania dotacji na wyposażenie biblioteki z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, została zatrudniona przez parafię  na stałe w wymiarze jednej czwartej etatu.

Jolanta Sztuchlik