Zabezpieczenie fizyczne zbiorów

2009-12-03 11:07:11

   Fizyczne zabezpieczenie zabytkowej kolekcji bibliotecznej, archiwalnej i muzealnej, realizowane w ramach projektu „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” obejmuje w parafii szereg prac związanych z zapewnieniem zbiorom odpowiednich warunków przechowywania i ich zabezpieczeniem przed dalszymi uszkodzeniami, zarówno mechanicznymi, jak i mikrobiologicznymi. Ogólna wysokość wydatków związanych z realizacją tego działania wynosi 330 700 złotych.

  Pierwszym zadaniem związanym z fizycznym zabezpieczeniem materiałów bibliotecznych i archiwalnych była dezynfekcja zbiorów parafii, która została wykonana  między 10-27 sierpnia 2007 r. przez firmę Konvak z Wrocławia w przewoźnej komorze fumigacyjnej. Było to ogromne przedsięwzięcie logistyczne, wymagające w pierwszej kolejności spakowania wszystkich zbiorów biblioteki i archiwum, a następnie przewożenia ich partiami do komory dezynfekcyjnej. Po trwającym 18 dni procesie dezynfekcji zbiory należało przewietrzyć i ułożyć z powrotem na półkach. Podczas siedmiu cykli dezynfekcyjnych odkażeniu poddano całość księgozbioru i zasobu archiwalnego parafii.

   Bardzo ważnym elementem fizycznego zabezpieczenia zbiorów są introligatorskie prace zabezpieczające i naprawy wykonywane zgodnie z zaleceniami „Instrukcji introligatorskiego zabezpieczenia fizycznego zbiorów Biblioteki i Archiwum im. Tschammera przy Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie” opracowanej w 2008 roku, na potrzeby projektu, przez mgr Łucję Brzeżycką, kierownika Działu Ochrony i Konserwacji Zbiorów Książnicy Cieszyńskiej. W przypadku książek prace zabezpieczające polegają na powierzchniowym oczyszczeniu i na drobnych naprawach introligatorskich, na przykład podklejeniu, rozprostowaniu, uzupełnieniu wiązań i wzmocnieniu specjalną taśmą używaną w obiektach zabytkowych, a także na zabezpieczeniu pierwszych kart druków i rękopisów oprawnych dodatkową kartą ochronną. Ważna jest również regeneracja opraw ze skóry i pergaminu poprzez oczyszczenie i natłuszczenie specjalnymi emulsjami, a także umieszczenie inkunabułów, opraw z białej skóry i  książek z metalowymi okuciami i guzami w obwolutach ochronnych wykonanych z kartonu bezkwasowego. Broszury i drobne woluminy pakowane są do pudeł stojących, otwartych od góry. Zabezpieczenie materiałów archiwalnych i czasopism sprowadza się do usunięcia sznurków i starych zabezpieczeń, do ich powierzchniowego oczyszczenia i wykonania drobnych napraw introligatorskich oraz ułożenia w indywidualnych teczkach, a następnie w  gotowych pudłach z tektury bezkwasowej. Równolegle, podczas działań związanych z naprawami introligatorskimi, wybierane są   obiekty przeznaczone do konserwacji kompleksowej i zachowawczej. Wyżej wymienione prace wykonywane są od listopada 2007 roku przez mgr Elżbietę Łęgowską, specjalizującą się w konserwacji papieru i skóry. Całkowity koszt prac związanych z introligatorskim zabezpieczeniem zbiorów wraz z zakupem materiałów niezbędnych do ich wykonania wyniesie 92 700 złotych.

   Fizyczne zabezpieczenie zbiorów w ramach projektu to także możliwość zakupu nowych mebli, przyczyniających się do poprawy funkcjonalności wyposażenia magazynów, pracowni i czytelni. W 2007 roku magazyny archiwum zostały wyposażone w metalowe regały stacjonarne, które są łatwe do utrzymania w czystości, nie mają ostrych krawędzi, gwarantują lepsze zabezpieczenie zbiorów na wypadek pożaru. Są również przystosowane do przechowywania materiałów archiwalnych różnej wielkości, gdyż przewidziano w nich półki zarówno dla luźnych materiałów umieszczonych w standardowych pudłach archiwalnych, jak i dla wielkoformatowych archiwaliów w formie oprawnych woluminów. Oprócz regałów do magazynu archiwum zakupiono dwie metalowe szafy archiwizacyjne do gromadzenia luźnych dokumentów w formacie A0, na przykład map i planów.

   Pod koniec 2008 roku udało się zreorganizować czytelnię Biblioteki i Archiwum, którą najpierw przeniesiono do większego, jaśniejszego pomieszczenia, wykorzystywanego dotychczas jako magazyn podręczny, a następnie wyposażono w nowe meble. Przygotowano dzięki temu sześć  stanowisk pracy dla czytelników oraz dwa stanowiska dla dyżurujących bibliotekarzy. Ustawiono nowe stacjonarne regały na księgozbiór  podręczny oraz szafy do przechowywania nowych nabytków i materiałów zamówionych przez czytelników oraz  dokumentacji związanej z prowadzeniem czytelni. Umeblowano też pomieszczenie socjalne przy czytelni, w którym wygospodarowano miejsce do przechowywania sprzętów pozwalających na utrzymanie czystości. Również przeprowadzona przez parafię, już poza projektem, wymiana okien znacznie poprawiła estetykę czytelni.  W nowe meble wyposażono także pracownię archiwum i pracownię biblioteki, w której dodatkowo zorganizowano jedno stanowisko pracy dla czytelników korzystających z dużej ilości zbiorów bibliotecznych. Dzięki temu poprawiły się warunki pracy bibliotekarza i archiwisty, a przede wszystkich warunki udostępniania zbiorów w czytelni Biblioteki i Archiwum im. Tschammera.

   Programem fizycznego zabezpieczenia zbiorów objęto także Muzeum Protestantyzmu,  które wyposażono w nowoczesne gabloty ekspozycyjne, umożliwiające eksponowanie zarówno zbiorów muzealnych jak i bibliotecznych. W ramach projektu zakupiono osiem niskich gablot pulpitowych z kloszem szklanym, podnoszonym przy pomocy podnośników gazowych oraz osiem gablot wysokich, przeszklonych z półkami wykonanymi ze szkła hartowanego.  Ogólna wartość zakupionych  mebli i gablot wystawowych to 107 384,40 złotych.

   Z ochroną zbiorów związane są także urządzenia gwarantujące utrzymanie optymalnych warunków klimatycznych w pomieszczeniach bibliotecznych i magazynowych. W tym celu zakupiono  w 2007 roku dwa nawilżacze typu B250 electronic i osiem nawilżaczy B200 eco, a także 11 osuszaczy różnych typów, między innymi Dehumid PUR i FRAL Flipper-Dry-300.  W roku 2008 magazyny i pracownie wyposażono w dziesięć sztuk termohigrometrów typu TA100 oraz pięć termohigrografów bębnowych typu 426Q, pozwalających rejestrować i kontrolować wilgotność względną  i temperaturę. Dodatkowo do schładzania powietrza i utrzymania stałej temperatury w czytelni i jej magazynie podręcznym zamontowano klimatyzatory naścienne. Łączna wartość wymienionych wyżej urządzeń to 58 650,61 złotych.

   W ramach projektu do biblioteki, archiwum i muzeum zakupiono także sprzęt komputerowy z oprogramowaniem, skaner, dwie drukarki i cyfrowy aparat fotograficzny oraz inne drobne sprzęty niezbędne do funkcjonowania tych placówek, jak na przykład wózki biblioteczne, gilotyny nożowe do cięcia papieru, drabiny czy profesjonalne zestawy do prezentacji obiektów książkowych. W planie  na rok 2009 przewidziano jeszcze zakup oczyszczaczy powietrza oraz walizki i kilku kontenerów do przenoszenia książek.
 

Jolanta Sztuchlik

Zbiory biblioteki przygotowane w kartonach do dezynfekcji	Pomoc wolontariuszy w transporcie zbiorów do dezynfekcji	Dezynfekcja zbiorów w przewoźnej komorze fumigacyjnej
Rozpakowywanie zbiorów po dezynfekcji w uprzednio odremontowanych i przygotowanych pomieszczeniach biblioteki i archiwum w kościele	Naprawy introligatorskie - stan starych druków wiązanych sznurkiem przed zabezpieczeniem	Naprawy introligatorskie - stan starych druków wiązanych sznurkiem po zabezpieczeniu i umieszczeniu w odpowiedniej bezkwasowej obwolucie
Naprawy introligatorskie - broszury i drobne woluminy po naprawie pakowane do pudeł z tektury bezkwasowej stojących, otwartych od góry	Naprawy introligatorskie - oprawy ze skóry i pergaminu przed zabezpieczeniem	Naprawy introligatorskie - oprawy ze skóry i pergaminu po oczyszczeniu i natłuszczeniu
Naprawy introligatorskie - stare druki - stan przed zabezpieczeniem	Naprawy introligatorskie - stare druki - stan po naprawie i regeneracji opraw	Nowe metalowe regały stacjonarne do przechowywania archiwaliów
Nawilżacz - do urzymywania stabilnych warunków klimatycznych	Termohigrograf bębnowy - urządzenie do pomiaru i rejestracji temperatury i wilgotności względnej powietrza	Termohhigrometr - urządzenie do pomiaru temperatury i wilgotności względnej powietrza