Katalogowanie i inwentaryzacja zbiorów

  Podczas reorganizacji i porządkowania biblioteki w 1968 roku wydzielono z księgozbioru około sześciu tysięcy woluminów, głównie starych druków, stanowiących trzon dawnej Biblioteki im. Tschammera. Pozostałe zbiory, wydane w XIX i XX-wieku, pogrupowano według kryterium językowego na: polonika, germanika i inne druki obcojęzyczne oraz według kryterium formalnego na dział sprawozdań i czasopism oraz rękopisów bibliotecznych. Oddzielono też od zbiorów biblioteki i przeniesiono do innych pomieszczeń zbiory archiwum parafialnego. Następnie przystąpiono do sporządzania dla poszczególnych działów nowych katalogów i inwentarzy bibliotecznych. Stworzona wówczas dokumentacja była jednak niejednolita i niekompletna. Niektóre działy, na przykład druki niemieckojęzyczne, posiadały po dwa lub trzy rodzaje niekompletnych katalogów alfabetycznych, a żadnego inwentarza, z kolei druki obcojęzyczne, rękopisy oraz sprawozdania i czasopisma, zostały zaopatrzone tylko w księgi inwentarzowe. Były też zbiory nie objęte  żadną ewidencją. Wiele katalogów i inwentarzy nie spełniało współczesnych wymogów opracowania i ewidencji materiałów bibliotecznych. Przykładem mogą tu być księgi inwentarzowe, w których często w miejsce pierwotnie zewidencjonowanych książek podawano opisy zupełnie innych dzieł, pozostawiano również wolne miejsca i puste numery inwentarzowe na dopisywanie nowych nabytków, co uniemożliwiało dokładne określenie stanu ilościowego księgozbioru.

   Jedynym katalogiem wykonanym według współcześnie obowiązujących zasad opracowania był komputerowy katalog druków wydanych w XIX i XX wieku w języku niemieckim, sporządzony w latach 1996-2006 w programie komputerowym MAK przez Jolantę Sztuchlik, kierownika Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy Cieszyńskiej. Każdy opis katalogowy oprócz dokładnych danych bibliograficznych, zawierał szczegółowe hasła przedmiotowe oraz informacje na temat proweniencji. Niestety, wyżej wymieniony katalog obejmował tylko 1235 numerów inwentarzowych.

   W projekcie „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” Parafia Ewangelicko-Augsburska w Cieszynie realizuje zadanie obejmujące skatalogowanie i inwentaryzację czterech tysięcy starych druków.  Opracowanie, wykonywane przez pięciu bibliotekarzy z Cieszyna specjalizujących się w katalogowaniu starych druków,  odbywa się,  w zakupionym w ramach projektu, komputerowym programie bibliotecznym MAK i obejmuje sporządzenie opisów katalogowych w drugim stopniu szczegółowości według najnowszych zasad katalogowania druków wydanych do końca XVIII wieku. Program biblioteczny MAK zostanie również wykorzystany do sporządzenia inwentarza starych druków oraz do prezentacji baz katalogowych na stronie internetowej Biblioteki i Archiwum im. Tschammera. Do 2 czerwca 2009 roku opracowano ogółem 2555 woluminów starych druków.

   Poza skatalogowaniem i ewidencją  najstarszych książek, w ramach projektu przewidziano także uporządkowanie i opracowanie zasobu archiwum. Praca ta, od  końca sierpnia 2008 roku, wykonywana jest przez dwóch historyków archiwistów, pracowników naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Obecnie akta dzielone są na serie i podserie, w obrębie których układa się je chronologicznie. Później zostanie przeprowadzona inwentaryzacja, czyli określenie ostatecznego układu jednostek w zespole. Inwentarz, poprzedzony wstępem zawierającym informacje o dziejach cieszyńskiej parafii ewangelickiej, losach archiwum, podstawowych danych charakteryzujących zespół, metodę opracowania oraz zawartość zespołu, zostanie sporządzony w bazie „IZA” udostępnionej przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych w Warszawie i  będzie dostępny w czytelni Biblioteki i Archiwum im. Tschammera oraz w wersji elektronicznej na jej stronie internetowej. 

  Warto wspomnieć, że oprócz dofinansowania prac związanych z opracowaniem starych druków i archiwaliów, w ramach projektu, został również zakupiony sprzęt komputerowy oraz program biblioteczny MAK, dzięki którym po zakończeniu projektu, będzie możliwe komputerowe opracowanie pozostałych zbiorów, a także ich wprowadzenie do szerokiego naukowego obiegu poprzez udostępnienie ich katalogów na stronie internetowej.

Jolanta Sztuchlik